Artikel Eric Nederkoorn in het Dagblad van het Noorden over de dreiging die Beeldijn en daarmee de filmwereld in het noorden boven het hoofd hangt

Een gedroomde samenleving - Saskia Jeulink

Dagblad van het Noorden, zaterdag 5 september 2020.

Als het aan de Kunstraad Groningen ligt, steken stad en provincie Groningen de komende vier jaar geen cent in film. De politiek krijgt het advies Stichting Beeldlijn, sinds 1988 de aanjager van een aanzienlijke reeks documentaires, haar subsidie te ontnemen.

De laatste boer van Euvelgunne - Tom Tieman

Eric Nederkoorn

Mochten gemeenteraad en Provinciale Staten deze ‘aanbeveling’ overnemen, dan zakt de filmcultuur naar nul in een tijd dat juist steeds meer Groningse makers films van de grond willen tillen. Zie het jaarlijks groeiend aantal inzendingen voor de Beste Groninger Film. De filmwereld heeft zichzelf, om de onderlinge band in de vrij solistische discipline te versterken, vorig jaar georganiseerd in de Filmvereniging Groningen. Deze komt op elke eerste maandag van de maand samen in het Grand Theatre en belicht, ook toegankelijk voor publiek, telkens een ander aspect van de cinema.

Film leeft. Maar waarvan?

Woordenstroom - Lotte Veltman en Jasper Huizinga

Beeldlijn, met Jo Willems als producent, zou volgens de Kunstraad minimaal zijn georganiseerd en te veel naar binnen gericht. De raad heeft weinig vertrouwen in de kwaliteit van de geproduceerde documentaires. ,,We hebben momenteel zeven documentaires in producties, waarvoor we in totaal 350.000 euro bij geldschieters hebben geregeld”, zegt Willems. ,,Anderen zien onze kwaliteit dus wél.”

Het Geheim van Warffum - Ingrid Oyevaar en Maria Gardeniers

We zitten in de Studio aan de Groningse Akkerstraat, waar Beeldlijn een ruimte huurt. De vaak gebruikte term ‘productiehuis’ is wellicht misleidend. Beeldlijn heeft immers zelf geen geld om te produceren, maar is op de wereld gezet om gewapend met goede ideeën, die zijn gevormd in een-tweetjes met regisseurs, op jacht te gaan naar die vurig gewenste geldschieters. Beeldlijn ontving jaarlijks 35.000 euro subsidie van provincie en gemeente. Los van de paar dagen loon voor Willems per week: ,,Daarvan kunnen we de huur en de postzegels betalen.”

Beeld voor beeld - Jos Hoes

Beeldlijn hoopte als de spreekwoordelijke spin in het web nu op 21 duizend euro van zowel stad als provincie. De ook aangeschoven documentairemaker Tom Tieman (De laatste boer van Euvelgunne ): ,,Het zou ontzettend slecht zijn voor de Groningse filmcultuur als dit wordt afgebroken. Er is verder helemaal niks.”

De dankzij Beeldlijn gemaakte films bieden een mooi overzicht van de Groningse cultuur en het maatschappelijk leven, films over Rutger Kopland, Matthijs Röling, Ypke Gietema, Theater te Water, De Stille Beving, Symfonie van de Veenkoloniën van Saskia Jeulink, die momenteel met Tieman werkt aan Weg uit de Stad , over een omgekeerde beweging: de trek van de stad naar het Groningse platteland. Het is maar een greep. Daarmee is een beeldbank gecreëerd van respectabele omvang.

Tieman: ,,Als Beeldlijn wegvalt, en daarmee de noodzakelijke coördinatie van documentaires, zijn we afhankelijk van makers uit de Randstad. Die missen vaak het juiste gevoel. Er is bijvoorbeeld een documentaire over Ulrum. Worden de inwoners toch weer te kakken gezet.”

Waddenzeevolk - Koos Buist

Zijn eigen, wél noordelijke blik is voor Tieman een reden om in Groningen te blijven filmen. Maar dan wel op een manier binnen de doelen die Willems aan Beeldlijn heeft geplakt: ,,Een film moet zijn Groningse wortels overstijgen. Interessant zijn voor iedereen”, zegt Willems. ,,Niet alleen voor Groningers.”

En dus moet een film uitzendbaar zijn op de landelijke televisie. ,,Dat ‘te veel in zichzelf gekeerd’, wat de Kunstraad stelt, klopt dan ook domweg niet.” En als films inderdaad op de televisie komen, kan dat ook niet anders dan bij een landelijke zender. Tieman: ,,Bij RTV Noord zeggen ze: ‘We doen niet aan documentaires. Dat pas niet bij onze doelgroep’. Lekker dan.”

Kunstenaar Koos Buist werkt aan een film onder de werktitel Waddenvolk , gebaseerd op vondsten die hij tijdens zoektocht voor en achter dijk heeft gedaan. ,,De dijk die ons beschermt maar ook vasthoudt. Het wordt een kunstfilm die reflecteert op het landschap en op wie wij zijn. Persoonlijk heb ik met mijn kunstprojecten altijd goede ervaringen gehad met de Kunstraad. Maar als die nu stelt dat Beeldlijn ongeschikt is, dan is dat kort door de bocht. Ik zou niet weten waar ik anders had moeten aankloppen voor de ondersteuning van zo’n filmproject.”

Symfonie voor de Veenkoloniën - Saskia Jeulink

Tieman: ,,Groningen is als provincie voor de filmcultuur toch al een woestijn, als je ’t vergelijkt met Friesland. Daar steken ze juist veel geld in film. Als hier dan Beeldlijn ook nog wordt geschrapt...” Heeft die Friese inzet wellicht te maken met een sterker gevoel van trots op de provincie? ,,Vast”, zegt Tieman. ,,Maar ze bieden daar ook meer ruimte aan experiment.” Hij wijst op de historische functie van de Groningse documentaires. ,,Je bouwt ermee een collectie op die een mooi overzicht biedt van het culturele en maatschappelijke leven in de provincie. Ook in die zin zijn de films waardevol, voor nu en in de toekomst.”

Weg uit de stad - Saskia Jeulink en Tom Tieman

Andor, Anne

Corné Sparidaens - foto

Bij de Filmvereniging Groningen, die maandelijks in het Grand Theatre samenschoolt, is René Duursma voorzitter. Hij is in het dagelijks leven coördinator Beeld en Geluid bij de Groninger Archieven en beheerder van filmbankgroningen.nl, het audiovisuele archief van stad en provincie. 

,,Als Beeldlijn verdwijnt valt er kennis weg, en een paraplu voor filmmakers. Er is heus wel wat op Beeldlijn aan te merken. Er is wat mij betreft iets te veel in een niche gewerkt, en er mag best wat commerciëler worden gedacht, ook in commerciële producties. Opdrachtfilms zijn ook films immers”, zegt hij. 

Maar je kunt er altijd in de Akkerstraat aankloppen. ,,Beeldlijn is het enige aanspreekpunt in de provincie. Er dreigt een totale verschraling, juist nu er in de beeldcultuur zo veel gebeurt. Een bizarre situatie. Niets is heilig, maar opdoeken van Beeldlijn zou een enorme aderlating zijn. Beeldlijn is ook niet te beroerd om bij een crowdfunding door een maker spontaan vijfhonderd euro uit het zo krappe budget te trekken. Heel sympathiek.” 

Vergelijken is altijd riskant, beaamt Duursma. ,,Maar toch, als je ziet hoeveel er in Groningen in theater en dans wordt gestopt en je dat afzet tegen film, die een fractie daarvan wordt toebedeeld, en straks zonder Beeldlijn alleen nog op individuele projectbasis, dan is dat wel heel wrang. Terwijl het bereik van film groter is, Straks is er dus niks over en krijgen we weer alleen maar van die Amsterdamse crews deze kant op.” 

Endorsements voor Stichting Beeldlijn van noordelijke filmmakers

Naar aanleiding van het B-advies (positief, maar wanneer er gehakt moet worden, dan valt Beeldlijn onder de spaanders) van de Kunstraad Groningen hebben noordelijke filmmakers op video hun mening over Beeldlijn geuit. 

In het kort over wat er aan de hand is. Voor de cultuurnota van de gemeente en provincie Groningen 2021-2024 heeft de Kunstraad Groningen een advies uitgebracht. De filmadviseurs van de Kunstraad gaan volgens mij echter meer van beeldvorming uit dan dat ze zich echt in het filmklimaat in het noorden verdiept hebben en de rol die Beeldlijn daarin speelt. 

In de afgelopen drie jaar heb ik meerdere keren via de Kunstraad gevraagd om een informatief gesprek met de filmadviseurs. Ik kreeg te horen dat daar geen aanleiding toe was.

Toen Beeldlijn voor de film van Koos Buist Waddenzeevolk een ronkend positief advies kreeg, stond daar de volgende passage te lezen: 

 'Het is begrijpelijk dat hij (Koos Buist) het productiewerk door Beeldlijn laat uitvoeren maar er is bij de commissie op basis van eerdere ervaringen lichte twijfel of Beeldlijn de aangewezen organisatie is om in de noden van creatieve en gedreven kunstenaars te voorzien.'

Die zin ervaar ik als een twijfel aan mijn kunde, kennis en ervaring in wat een scheppingsproces nodig heeft. Daarom vroeg ik afgelopen juni weer een gesprek aan met de adviseurs. Ook nu zagen ze daartoe geen aanleiding. 

Wanneer u het met de hier onder cursief gedrukte tekst eens bent, geef ons dan toestemming uw naam in onze lijst van adhesiebetuigingen op te nemen en daarna te gebruiken bij onze campagne voor het behoud van Beeldlijn (waarbij wij ook gebruik maken van sociale media). Dat doet u door deze tekst aan pr@stichtingbeeldlijn.nl te zenden:

Ik ben van mening dat Stichting Beeldlijn al jaren kwalitatief interessante documentaires produceert én daarmee een onontbeerlijke pilaar vormt binnen het totaal van het Groninger cultuuraanbod en de zich snel en positief ontwikkelende filmwereld in het Noorden. Ook voor de toekomst heb ik er alle vertrouwen in dat Beeldlijn deze lijn vasthoudt en verder ontwikkelt.

En voor wie zin en tijd heeft, hier https://www.stichtingbeeldlijn.nl/endorsements/ kun je zien wie nu al getekend hebben én de volledige endorsements van de filmmakers.

Ik heb er alle vertrouwen in dat het nog goed komt.

Waddenvolk van Koos Buist

Koos Buist is de winnaar van het Hendrik de Vries stipendium 2017. Als lid van de Kunstraad heb ik - het was denkelijk in  2015 - een aanvraag van hem in handen gehad voor een film genaamd Sloot, een project waaruit zijn fascinatie sprak voor de onderwaterwereld van de sloot bij hem achterom. Sloot werd een merkwaardig intrigerende hydrobiologische kunstfilm, een bijna veertig minuten durend poëtisch beeldenepos waarin de kijker de opkomst, gloriedagen en neergang van de relatief onbekende slootwereld en zijn bewoners kan beleven. Een exotische wereld opent zich tijdens de zoektocht naar betekenis: In Sloot opent zich als in slowTV door vier seizoenen heen een exotisch universum. De film won in datzelfde jaar de Noorderkroonprijs voor beste speelfilm.

In Waddenvolk (werktitel; ik hoor: wat een volk) is Koos Buist een kunstjutter. Zijn beeldende werk ontstaat vaak uit materiaal dat hij vindt aan het wad aan gene zijde van de dijk. Hij is op een welhaast kinderlijke manier gefascineerd door het wad en wat hij er vindt. Hij sleept allerhande materialen naar zijn atelier, waar hij er een wondere wereld mee creëert. Totdat hem een onrustig makend besef bekruipt dat de artefacten, de materialen, het wrakhout, de rotzooi ook en schoonheid van verweerd getouw misschien helemaal niet door de natuur gevormd zijn, maar door... Ja wat?

De gedachte laat hem niet meer los, dat niet hij het is die betekenis creëert met wat hij vindt, maar dat die betekenis er al in besloten zit, dat we het alleen nog niet gezien hebben, dat iemand of iets die betekenis er al in gelegd heeft. Zou er in het wad...? Absurd. Maar de gedachte laat hem niet meer los. Zodat hij op een wonderschone dag zijn bootje achter zijn fiets haakt en richting het wad fiets. Op expeditie naar...?

Koos heeft mij gevraagd met hem mee te denken bij het ontwikkelen van het plan en verhaallijn voor zijn Waddenvolk (ik hoor weer: wat een volk!). Vorige week was ik bij hem op zijn atelier in de biotoop in Haren en boog me over de eerste versie van het storyboard. Zou er werkelijk...?