Twee jaar geleden overleed Pandit Subroto Roy Chowdhury

Ik mocht een tiental jaar concerten voor Subroto in Nederland regelen. In die tijd raakte ik steeds meer vertrouwd met klassieke Indiase muziek. Subroto, Uma en hun dochter Sohini sliepen tijdens die tournees altijd bij ons aan de Zagerij. Het huis veranderde meteen in een stukje India. Vooral koester ik de herinnering van samen met mijn liefje drie weken bij hem thuis te zijn in Kolkatta (1993), drie jaar later gevolgd door een verblijf samen met mijn vriend en fotograaf Jan Bouwman. In die jaren heb ik geleerd van Kolkatta te gaan houden, oeverloos over eten te praten - één van de favoriete gespreksonderwerpen van veel Bengalen - maar vooral over muziek. Subroto had een nuchtere kijk op zijn kunstenaarschap. 4000 jaar aan muzikale traditie. Dan kon hij alleen maar zijn uiterste best doen die muziek zo goed mogelijk tot recht te laten komen. 

In de video komen redelijk wat foto's van Jan Bouwman langs. Plus één van Subroto en mij bij ons thuis op de bank. Twee jaar is hij nu dood, maar een paar van zijn opnames (waaronder zijn Ahir Bhairavi) speel ik keer op keer. Ik dank Sohini voor het weer online plaatsen van deze video. 

Subroto Roy Chowdhury in Berlijn overleden

In haast, want ik sta op het punt van vertrek:

Gisteren belde Tasneem Kahn ons met het bericht dat Subroto Roy Chowdhury op 22 mei in Berlijn overleden is aan een klaplong. Subroto was een van de grote sitarspelers uit Kolkatta. Ik heb in een tijdsbestek van rond de tien jaar veel concerten met hem gedaan, deels als concertorganisator deels als zijn agent in Nederland. Het meest memorabele concert gaf hij in Oostum met een opzwepende vertolking van de moessonrag Yaman.

Suborto logeerde vaak bij ons op de Zagerij in Groningen, soms met zijn vrouw Umma en dochter Sohini. Het huis veranderde dan op slag in een Indisch verblijf. Door hem hebben we Tasneem Khan leren kennen. Ook hebben mijn liefje Marleen en ik drie weken bij hem in 1993 doorgebracht in Kolkatta, aan de Canal Street - een straat die geen enkele taxichauffeur kan vinden, wanneer je hem niet in zijn oren toetert dat de straat bij het Molaligebouw ligt in Entaly. In 1996 ben ik met Jan Bouwman een dikke week bij hem geweest. Jan heeft daar veel foto's van hem en Sohini genomen. Ik ga die nog opzoeken in mijn archief om ze op mijn blog te plaatsen.

Subroto betekende voor mij een verdieping in mijn liefde voor Indiase klassieke muziek. We hebben elkaar uit het oog verloren, zoals dat gaat. Concerten in Nederland gaf hij niet meer. Wel in Duitsland (in totaal zijn dat daar meer dan duizend geweest). Maar helaas nooit dichtbij. Het bericht van zijn dood komt als een verrassing en eerlijk gezegd ook een beetje als een schok. 

Marleen and I wish Umma, Sohini, Sudipto and Rishi love and strength in these sad times.

Ik voeg hier beneden nog het obituary toe, dat ik in de Telegraph India vond.

May 29: Subroto Roy Chowdhury, the sitar player who could form a bridge between Indian and western traditions, passed away on May 22 in Berlin. He was 75.

Born in Calcutta in 1942, Roy Chowdhury started learning sitar at the age of 14 under the guidance of Nirmal Chakraborty.

His music training under the ancient Vedic traditions and his missionary schooling struck a unified chord in his psyche. Not a fusion in its commonly used sense but a true union of Vedic philosophies and western reasoning. This remained the pre-dominant tone in his music.

Roy Chowdhury took a few steps back to the more classical age of Indian music. He came into close contact with great teachers of yester-years like Pandit Birendra Kishore Roy Chowdhury and Ustad Hafiz Ali Khan.

Under the influence of Birendra Kishore, the alap and jod became Roy Chowdhury's personal favourites. Alap and jod are slow meditative raag elaborations, and this shows how Roy Chowdhury was walking away from the music that was in vogue in his time.

Eventually, Roy Chowdhury became a "ganda bandhan" shagird of Ustad Aminuddin Khan Dagar, the famous Dhrupad singer. Later, he received training from greats like Pdt Radhika Mohan Maitra and briefly from Pdt Bimal Mukherjee.

Subroto's music resembled 19th century sitar traditions. Smooth Veena Meend Ang and Rababi bol banis were his forte.

After performing in Calcutta and winning several awards, Roy Chowdhury set foot in Europe. The 1970s saw him performing in several radio stations of England, France, Belgium, Switzerland and Germany.

He was the first Indian sitar player after Pdt Ravi Shankar to play in Germany. His first album was released by India Archive Music. Roy Chowdhury was the first Indian to be appointed a guest professor in the World Music Department of Berlin University. He was invited to quite a few jazz festivals and performed with the great soprano saxophonist Steve Lacey. His fusion album, Exploration, is popular till date.

Roy Chowdhury worked with students at studios in Calcutta, New York and Berlin. The Subroto School of Music attracted students from all over the world. His book, The Sound of Sitar, was published by Thema.

Roy Chowdhury is survived by his wife Uma, daughter Sohini, son-in-law Sudipto and grandson Rishi.

Nostalgie

Wanneer je net geen zestig bent en je bladert door oude foto-albums, dan is geen kruit gewassen tegen de venijnige beet van de nostalgiemuskiet. Een paar kiekjes van lang lang geleden: componisten en makkers Gerard Ammerlaan, Alan Laurillard; regisseur, acteur en vriend Ben Smit; Pandit Subroto Roy Chowdhury. En met maatjes Laurens Smit Duyzentkunst en Geert Jan Herder. Deze laatste foto is genomen in 1998, nadat we Jan Ludmoer met vrouw, kind en kegel zijn huis uitgezet hebben op het P-pleintje (Garnwerd). Ludmoer smeet zijn geld even hard de deur uit als het binnen kwam. Aan coke, hoeren, kauwgum.

 

 

 

In memoriam Jan Bouwman Inki de Jonge DvhN 20 nov 2012

Een van de laatste serie foto's van Jan.

Gronings landschap

met eigen schaduw.

 

In 1996 had Jan Bouwman het helemaal gehad met zijn werk in Nieuw Woelwijk. Zijn leven was aan een resolute wending toe. Ik werkte in die jaren als agent voor Subroto  Roy Chowdhury, een sitarspeler uit Calcutta. Voor november van dat jaar had ik een reis naar India gepland. Ik had heimwee. Jan wilde met me mee. Dat heeft hij geweten. Het is een onvergetelijke reis geworden.

Noord India was in die novembermaand een compleet gekkenhuis. Een gekkenhuis waar Jan zich - na een paar eerste aarzelingen - vol wellust in stortte. Mijn ervaring met het land en Jans drift om zo veel mogelijk vast te leggen werkten als een magisch Sesam open u. Waar we ons gezicht ook lieten zien, binnen een minuut bevonden we ons midden in het tumult. We hoefden nooit lang te zoeken. Je struikelde over de bruilofstoeten en religieuze optochten. Het was tenslotte Diwalli - het feest van de godin Lakshmi, die voorspoed brengt. Diwalli is het grootste religieuze festival in India.

Maar in Calcutta was het ook nog eens de Kalipooja - het feest van de beschermgodin van Calcutta. En het was Kartikpooja - een religieus vruchtbaarheidsfeest waar jongeren achter op vrachtwagens door de eigen wijk trekken, vooraf gegaan door hyra's. Dat zijn mannen die zichzelf gecastreerd hebben om vrouw te worden. De resterende vleeslapjes naaien ze tot een soort vagina. Vaak verdienen hyra's hun geld als hoer. Ze zijn verschoppeling, maar kunnen tegelijk op een groot ontzag rekenen.

Jan en ik zagen de bizarre stoet naderen. Honderden mensen waren uitgelopen. Ik vroeg een van de ouderen of Jan mocht fotograferen. Voordat de man kon antwoorden was een hyra al plat op de grond gaan liggen voor haar trance-ritueel. Dat Jan foto's nam, daar had niemand moeite. Integendeel, ik had sterk de indruk dat de hyra juist vanwege Jan er nog een schepje bovenop deed.

En het was broertjesdag in Calcutta. Dat is het feest in Calcutta dat alle zusjes hun broertjes bezoeken. En alle broertjes hun zusjes. Heel Calcutta is die dag op pad. Juist die dag hadden Jan en ik uitgekozen om portretten te maken van een klassieke Indiase danseres. Ze woonde in Buxara, een wijk ongeveer een uur met het openbaar vervoer bij ons vandaan. Toen Jan op het station van Howrah de mensenmenigte zag die de forenzentreinen bestormden, bekroop hem twijfel.
'Kom op' riep ik en wrong me een treinstel in. Hij keek me aan of ik ook al kierewiet was. Maar hij liet zich overhalen. Hij hing nog buiten de deur, toen de trein vertrok. Aan zijn armen en rug klampten zich nog eens drie reizigers vast. Paniek in zijn ogen. Maar beetje bij beetje kwam er een zekere orde in het kluwen en voelde alles wat veiliger aan. Daar verscheen die geweldige lach op zijn gezicht. Hij genoot. En toen hij even de kans kreeg, begon hij zo goed en zo kwaad als het kon foto's te maken.

Later zijn we in Delhi in het tumult geraakt . Het was de viering van de 500-ste geboortedag van Guru Nanak, de stichter van de Sikh-religie. Vlak bij de Vrijdagmoskee in Oud Delhi deelden rijke Sikhs rond het middaguur gratis voedsel uit. De mensenstroom duwde ons  door de kleine straatjes heen en perste ons tegen de afrasteringen aan van de openbare keukens, waar iedereen met bordjes om voedsel stond te bleren en te dringen. Jan was toen al zo door de wol geverfd, dat hij meer bezig was met foto's maken, dan erop te letten of hij niet onder de voet gelopen werd. Een sikh aan de andere kant van de afrastering zag ons en zorgde ervoor dat Jan vanuit de keukens foto's kon maken.

Jan kon zich altijd erg snel aanpassen aan wisselende omstandigheden. Dat kwam hem goed uit bij het fotograferen. De omstandigheden in India waren zwaar, maar lieten daarom ook zo'n diepe indruk achter. 's Avonds zaten we aan een biertje. We konden bijna niet geloven wat we die dag weer meegemaakt hadden en dat we er zonder kleerscheuren uit gekomen waren. Dan verscheen die lach op zijn gezicht. Een lach die je niet meer vergeet. Een lach van voldoening, warmte en liefde. Het is de lach die je hier boven ziet. Het is Jan tijdens een van zijn laatste exposities in de Doorrit in Garnwerd. De foto van drie vogels op het Wad. Jan heeft samen met Ulie deze foto uitgekozen voor zijn afscheidskaart. Een vogel stijgt op, vliegt op, maar is nog in beeld. Net als Jan.