Het Tuntlerhuis

 

Ons nieuw productiekantoor in PTH

 

ROODPALEIS neemt steeds meer  bezit van het Tuntlerhuis. We zwerven en dwalen door het gebouw. Steeds weer om plekken opnieuw te bekijken, van idee te veranderen of zoals maandagavond laat om de benodigde techniek voor de expositie en de voorstelling te inventariseren. Hoeveel parretjes kunnen we in dat gebouw kwijt? Dwaallicht als richtingwijzer.

 

Schilderijen verzamelen voor woonkamer 4

met Marita en Clara

 

Zonder titel en zonder belang

 

Zo mis je de boot

 

En weer ging er iemand voor.

Zo mis je een vriend.

Gerard Ammerlaan, Noorddijk

Hoe hard je ook probeert, hoe zeer je je best je ook doet, soms gaat het gewoon het niet. Is echt niets onmogelijk?

Eerste poging deed ik in 1978

 

In memoriam Jan Bouwman Inki de Jonge DvhN 20 nov 2012

Een van de laatste serie foto's van Jan.

Gronings landschap

met eigen schaduw.

 

In 1996 had Jan Bouwman het helemaal gehad met zijn werk in Nieuw Woelwijk. Zijn leven was aan een resolute wending toe. Ik werkte in die jaren als agent voor Subroto  Roy Chowdhury, een sitarspeler uit Calcutta. Voor november van dat jaar had ik een reis naar India gepland. Ik had heimwee. Jan wilde met me mee. Dat heeft hij geweten. Het is een onvergetelijke reis geworden.

Noord India was in die novembermaand een compleet gekkenhuis. Een gekkenhuis waar Jan zich - na een paar eerste aarzelingen - vol wellust in stortte. Mijn ervaring met het land en Jans drift om zo veel mogelijk vast te leggen werkten als een magisch Sesam open u. Waar we ons gezicht ook lieten zien, binnen een minuut bevonden we ons midden in het tumult. We hoefden nooit lang te zoeken. Je struikelde over de bruilofstoeten en religieuze optochten. Het was tenslotte Diwalli - het feest van de godin Lakshmi, die voorspoed brengt. Diwalli is het grootste religieuze festival in India.

Maar in Calcutta was het ook nog eens de Kalipooja - het feest van de beschermgodin van Calcutta. En het was Kartikpooja - een religieus vruchtbaarheidsfeest waar jongeren achter op vrachtwagens door de eigen wijk trekken, vooraf gegaan door hyra's. Dat zijn mannen die zichzelf gecastreerd hebben om vrouw te worden. De resterende vleeslapjes naaien ze tot een soort vagina. Vaak verdienen hyra's hun geld als hoer. Ze zijn verschoppeling, maar kunnen tegelijk op een groot ontzag rekenen.

Jan en ik zagen de bizarre stoet naderen. Honderden mensen waren uitgelopen. Ik vroeg een van de ouderen of Jan mocht fotograferen. Voordat de man kon antwoorden was een hyra al plat op de grond gaan liggen voor haar trance-ritueel. Dat Jan foto's nam, daar had niemand moeite. Integendeel, ik had sterk de indruk dat de hyra juist vanwege Jan er nog een schepje bovenop deed.

En het was broertjesdag in Calcutta. Dat is het feest in Calcutta dat alle zusjes hun broertjes bezoeken. En alle broertjes hun zusjes. Heel Calcutta is die dag op pad. Juist die dag hadden Jan en ik uitgekozen om portretten te maken van een klassieke Indiase danseres. Ze woonde in Buxara, een wijk ongeveer een uur met het openbaar vervoer bij ons vandaan. Toen Jan op het station van Howrah de mensenmenigte zag die de forenzentreinen bestormden, bekroop hem twijfel.
'Kom op' riep ik en wrong me een treinstel in. Hij keek me aan of ik ook al kierewiet was. Maar hij liet zich overhalen. Hij hing nog buiten de deur, toen de trein vertrok. Aan zijn armen en rug klampten zich nog eens drie reizigers vast. Paniek in zijn ogen. Maar beetje bij beetje kwam er een zekere orde in het kluwen en voelde alles wat veiliger aan. Daar verscheen die geweldige lach op zijn gezicht. Hij genoot. En toen hij even de kans kreeg, begon hij zo goed en zo kwaad als het kon foto's te maken.

Later zijn we in Delhi in het tumult geraakt . Het was de viering van de 500-ste geboortedag van Guru Nanak, de stichter van de Sikh-religie. Vlak bij de Vrijdagmoskee in Oud Delhi deelden rijke Sikhs rond het middaguur gratis voedsel uit. De mensenstroom duwde ons  door de kleine straatjes heen en perste ons tegen de afrasteringen aan van de openbare keukens, waar iedereen met bordjes om voedsel stond te bleren en te dringen. Jan was toen al zo door de wol geverfd, dat hij meer bezig was met foto's maken, dan erop te letten of hij niet onder de voet gelopen werd. Een sikh aan de andere kant van de afrastering zag ons en zorgde ervoor dat Jan vanuit de keukens foto's kon maken.

Jan kon zich altijd erg snel aanpassen aan wisselende omstandigheden. Dat kwam hem goed uit bij het fotograferen. De omstandigheden in India waren zwaar, maar lieten daarom ook zo'n diepe indruk achter. 's Avonds zaten we aan een biertje. We konden bijna niet geloven wat we die dag weer meegemaakt hadden en dat we er zonder kleerscheuren uit gekomen waren. Dan verscheen die lach op zijn gezicht. Een lach die je niet meer vergeet. Een lach van voldoening, warmte en liefde. Het is de lach die je hier boven ziet. Het is Jan tijdens een van zijn laatste exposities in de Doorrit in Garnwerd. De foto van drie vogels op het Wad. Jan heeft samen met Ulie deze foto uitgekozen voor zijn afscheidskaart. Een vogel stijgt op, vliegt op, maar is nog in beeld. Net als Jan.  

Jan Bouwman

Jan - Val Saint Lambert 1992

 

Spijkers in mijn maag. Gisteravond, 16 november 2012, is Jan Bouwman overleden.

Jan - Buxhara Kolkatta 1997

Groot mens, groot vriend en groot fotograaf.

 

Lang geleden,

niet representatief voor zijn werk

maar wel Jans eerste stap

 

Groot verlies!

 

Nanne Tepper

Nanne - de man die Oost Groningen de wereldliteratuur inschopte - is niet meer. Een in wezen zachtmoedige kolerikus, met een vlijmscherp gemoed en een pen die hij meer dan eens als een volleerd vuistneuker tot aan zijn elleboog in gal doopte. Zijn durf tot melodrama maakte me soms jaloers, zijn eeuwige kanselopvattingen meewarig.

Ik koester De eeuwige Jachtvelden en De avonturen van Hillebillieveen, ik koester de herinneringen aan de kettingrokerij in Ardis Hall, de kleine werkkamer in de Oosterpoort. Ardis Hall, uit Nabokovs grote roman Ada, een van de geilste romans die ik ken, we dweepten er allebei mee. In het Russisch is Ada de genitiefvorm van hel. Ik hoor hem schelden op Zappa's luiheid wat het geluid betreft. Hij kon Mahler bijna infantiel ophemelen, iets wat ik bijna als een noorderlijke afwijking beschouw. Ik hou van Mozart. Nanne haatte Mozart: 'Mozart is een en al ironie en als ik ergens een gloeiende kuthekel aan heb is het ironie.' Twee jaar duurde onze correspondentie, terwijl we elkaar over het Eemskanaal heen bijna de hand konden reiken. Het leek lange jaren lang lang geleden allemaal! En dan is het ineens weer heel dicht bij en hoor ik het klokje van Sonja's stem vanaf het balkon: 'Nanne, kom je!' 

  

Mijnheer Kostwinner is klaar voor het geprek

 

Mijnheer Kostwinner is klaar voor het gesprek

 

Een van de basiselementen van Vergeet mie nait is dat we de bewoners van het Tuntlerhuis in Ter Apel aan het praten krijgen. Over hun verleden, de oorlog, liefdes, de dood, herinneringen aan hun ouders, aan het eten, kinderliedjes, hun woonplaats, vrouw, man en/of kinderen. Dat gaat kriskras, maar met steeds terugkerende uitdrukkingen die hen als een anker op één plek houden in de woelige baren die het vergeten in hen teweeg brengt. Uit die herhalingen en aldoor veranderende  schakeringen in de geuite emoties rijgen zich de levensverhalen onopgesmukt aaneen en krijgt een ontroerend gedenkteken ijzersterk zijn vorm. Om niet meer te vergeten. 

Betsy en Marian

Ondertussen gaan de voorbereidingen voor de grote volksverhuizing over 2 weken gewoon door. Wat moet er allemaal mee? Wat blijft er allemaal achter? En wat kan ROODPALEIS voor de expositie (3 - 11 januari 2013) en de voorstelling (10, 11 en 12 januari 2013) gebruiken?

 

 

Collage NOVO

 

Vergeet mie nait

 

 

Afscheid van PTH Ter Apel begint

22 november zal de laatste bewoner uit het PTH vertrokken zijn. Vandaag troffen we in de recreatiezaal de eerste grote tekenen van de verhuizing aan. Maar... het orgel blijft. Istvàn Koning speelde voor ROODPALEIS Bonne nuit les petits van Claude Laydu die zich weer baseerde op een oude renaissancemelodie. Wie herkent de melodie nog? Hoort er iemand een diepgebromd 'Welterusten' op het einde?
We gaan het orgel misschien gebruiken in Vergeet mie nait (10, 11 en 12 januari 2012). Pas dan zegt ROODPALEIS 'welterusten' tegen het Professor Tuntlerhuis.

Leestafel 10

 

Ik lig ver achter bij mijn leestafel. Dat komt door Vergeet mie nait in het Tuntlerhuis in Ter Apel en... door mijn roman. Maar snel iets over Die Schmelze (2007), een uit het Fins in het Duits vertaalde wetenschaproman van de milieuactivist Risto Isomäki. Wetenschap en milieuactivist, dan is literaire spanning en kwaliteit vaak ondergeschikt aan de boodschap. Dat is bij deze roman ook het geval. Mij hindert het niet al te zeer. Ik wist te weinig van het ijs op Groenland en Atlantis voor de kust van Gujarat. Met de iPad op schoot op google-maps is Die Schmelze goed te volgen.

Risto Isomäki

Waar ik me er nooit van bewust ben geweest, is dat grote dingen even snel kunnen gebeuren als de kleine. Jij kijkt er niet van op wanneer een rotje in de fractie van een seconde uit elkaar knalt. Dat dat even snel het geval kan zijn met de enorme gletsjers van Groenland en dat de zeespiegel dan in een mum van tijd 60 meter kan stijgen (tot ver aan de Europese en Amerikaanse kusten), dat realiseer je je niet. Je denkt altijd dat dat - vanwege de omvang - zijn tijd nodig heeft. Tel daarbij op dat vele kerncentrales in de buurt van de zee liggen. Ja, dan is het nog maar de vraag of die dingen bij ons beter beveiligd zijn dan die in Japan. Isomäki stoelt zich op gedegen onderzoek. Maar ik lig er niet echt wakker van. Ik lig eerder wakker van de wat flauwe liefdesgeschiedenis en de krakkemikkige dialogen. Ze doen een beetje denken aan De Celestijnse Belofte - een van de weinige boeken die ik niet ten einde lezen kon. Die Schmelze heb ik helemaal ten einde gelezen. Spannend om te weten dat we op een gigantisch kruitvat van smeltend ijs zitten. 
Verbogt en Vörömarty volgen a.s.a.p.

Spiegels ROODPALEIS naar PTH Ter Apel

Erfgoedcentrum Veenhuizen 2009

Bij ROODPALEIS gaan we zorgvuldig met onze spullen om. De 40 spiegels die we tussen 2009 - 2010 in de Memento-series hebben gebruikt, lagen opgeslagen in Gieterveen. Dit jaar gaan we ze hergebruiken tijdens het Vergeet mie nait-project in het Professor Tuntlerhuis in Ter Apel.

Ruben Bosch, onze productieleider

De spiegels krijgen een plek in de expositie in de recreatieruimte van het PTH. Vandaag hebben we ze opgehaald. Ruimte voor enkele impressies  over de mogelijkheden die het werken met de spiegels biedt. Het eerst gebruikten we ze in het erfgoedcentrum Veenhuizen.

Mark Yeoman op de schommel

 

Daarna volgde de voorstelling Memento, waar ze de hoofdmoot van het decor uitmaakten. Na Memento was het Martiniziekenhuis tijdens Noorderzon aan de beurt. Ik word nu nog licht epileptisch wanneer ik aan de opbouw terugdenk. Oordeel zelf.

Lars Unger en Laurens Dijkstra (rechts)

bij de bouw van Memento PUR

 

Memento PUR 

In de P.I. Groot Bankenbosch hebben we ze voor Lili PUR spaarzaam ingezet. Een foto van de set.

In het Wilhelminaziekenhuis Assen was de installatieruimte 3 meter diep, 1 meter breed en twee meter hoog. 

Tijdens de opbouw

Naast de spiegels hergebruiken we ook de banner van mijn eerdere kameropera Stundenlang (2004-2006).

Erfgoedcentrum Veenhuizen

Martiniziekenhuis Groningen

Wilhelminaziekenhuis Assen

 

Leestafel 9

Tom Dalpathado is een oude kennis. In de jaren zeventig van de vorige eeuw was hij directeur van de Ceylon Gelukig Board. In die functie reisde hij in 1978 naar Nederland, waar hij het bijna bestierf van heimwee. Op een winteravond waaide hij bij ons binnen - we woonden in Heerlen, waar ik een café uitbaatte. Glimlachend, maar volledig de kluts kwijt. De volgende ochtend hebben we hem een heus Singhalees ontbijt geserveerd. Diezelfde dag liet hij zich verleiden tot een bioscoopbezoek. Op een uithangbord had hij Colombo zien staan. Oudere lezers weten nog wel dat dat de hoofdstad van Sri Lanka is. Hoe kon Tom weten dat dat Colombo een lokkertje was om de ongelikte Heerlenaar naar Cassavetes'  A Women under the influence (1974) te lokken.  Een ongelukje komt nooit alleen. Tom vergiste zich een tweede maal.

Eenmaal in de bioscoop belandde Tom in de foute zaal. Daar speelden ze Schulmädchen Report . Later vroegen we hem wat hij van een dergelijke film vond. Hij knikte zo van 'ja, ik weet het niet zo goed' en murmelde een beetje bedroef: 'I think it was about young people and their problems?'

Ik doe Duras natuurlijk niet recht, wanneer ik Moderato cantabile (1958) afdoe als een boek over jonge mensen met hun problemen. Daarvoor is haar La Douleur een te aangrijpend ego-document. Moderato cantabile is een experiment, een geschrift - voor schrijvers interessant. De recensies prezen het verhaal de hemel in. Ik was blij dat het boek niet dik is. Verveeld heb ik me niet (daarvoor moet ik wanneer ik Frans lees te goed opletten). Maar  pagina na pagina gissen wat er gebeurt of gebeurd is? Of wat de onderliggende oorzaken zijn van het licht gestoorde gedrag dat de twee hoofdpersonages vertonen? Het was aan mij - - vroeg ééntwintigste eeuwse droogstoppel - niet echt besteed. 

In 2009 heb ik de school in Zuid Viëtnam bezocht, waar Duras les gaf. Onze gids Q'ong had het de hele tijd over de 'boobs of the Duras.' Zouden Oost en West elkaar ooit ontmoeten?