Noorderzon en ZJFT

Berlin - Perhaps all the dragons

Noorderzon zit er na vandaag op - een druilerige zondag. Hadden de weerpieten het bij het rechte eind gehad, het festival was in het water gevallen. Niets van dat alles. Een paar voorstellingen schoten helaas door in het uitmelken van hun concept en werden daardoor regelrechte zeperds. Maar niet Perhaps all the dragons van Berlin (Bart Baele en Yves Degryse). Samen met yMusic, het Montage Ensemble en The Measure of all things (Sam Greene) stak Berlin met kop en schouder boven de rest uit (die ik gezien heb, kanjétsjna!). 

29 waar gebeurde verhalen. Je beleeft er zes direct mee. De andere 23 krijg je meer of iets minder via de zijlijn mee. Niemand die: 'Geert! Geert! Komt eens hier met uwen emmer' mist. Perhaps all the dragons werkt. Ik hing meteen aan de lippen van die Nederlandse berger van de Koersk in Moermansk, klooide gewillig met de zeven dwergen van de Italiaanse agoge, maar vond het ondertussen jammer dat mijn voorganger zelf een dwerg was: anders had ik lekker die Italiaanse sopraan gehad. Maar dan kwam dat joch van de KSA. Dat is een Vlaamse scoutingbeweging - Laurens en Thomas hebben daar veel gelukkige jaren bij doorgebracht; uniformen altijd vuil, maar Jetty zaagde daar niet over -. 
Ergens ten zuiden van Lyon ging de KSA graffiti verwijderen. Ook in de grotten. Ja, je ziet hem al aankomen: Lascaux. Maar hij is er niet minder lollig om. Daarna de Zes stappen der scheiding (heb ik dat goed?) uitgelegd door een Russische massapsycholoog. Om te eindigen met de Deense sluipschutter. Dertig minuten verhalen om de kop, goed gespeeld. Je vergeet dat het theater is. Ik hou van die illusie. Hoef ik er niet over na te denken. Ik bedoel, ik merk dan niet dat ik er over nadenk. Ik ben dan lui als de sluipschutter die bedenkt dat ie vandaag eens heerlijk het bed kan houden. De kogels vinden hun doel van zelf.

Tobias Delius, Wilbert de Joode en Michael Vatcher in een welverdiend dolce far niente 

uitkijken op de ijsbaan van Garnwerd

ZJFT 2014. Kaartverkoop bij de kerk van Leegkerk. Als vrijwilliger. Toch twee-en-een-half liedje meegepikt van de muzikale, verbale en orale vertolkingen van Luceberts dubbelkunstenaarschap. Tobias Delius, Eric Boeren, Michael Vatcher, Guus Jansen, Wilbert de Joode en Marie Guilleray brachten muziek om de oren wijd open te zetten, het geluid prikte tot in mijn kont. Wanneer de buitelende lijnen, licks en riffs zich dan onverwacht 'walgelijk tonaal en harmonieus' mengden, dan sprongen de tranen me in de ogen. Muziek als peper: maakt het opgediende kruidig, haalt de smaak ervan omhoog en krijg je het in je neus, niest je je vanzelf weer gezond.

Later op de dag op de fiets naar Lageland voor het bruiloftsfeest van Nina en Simon. Gerard Reve verzuchtte al eens: 'Waar hebben we het aan verdiend?'    

Registratie Mozart en Salieri 12 en 13 april

Clay Records heeft Mozart en Salieri opgenomen tijdens de uitvoeringen van 12 en 13 april 2014 in ICO De Schalm, Assen en De Oosterpoort, Gronngen. Hier is de link naar de volledige registratie. Belangrijkste gegevens: Mozart en Salieri van Nikolaj Rimskij Korsakov (naar het poëem van Aleksandr Poesjkin), uitgevoerd nav het 40-jarig jubileum van het Symfonie-orkest De Harmonie onder de bezielende leiding van Gerard Wiarda. Regie: Sybrand van der Werf; Mozart: François Soons; Salieri: Wim van den Driessche; vertaling libretto: van mijn hand. Bijzondere rol van Michiel Hillen als blinde violist.   

Bert van der Haar (1950 - 2014) - als een buizerd of rode wouw

'Het is zo prachtig

om als een buizerd

of een rode wouw

in de lucht te hangen

en op pure zonne-energie

steeds hoger te komen,

niet in woorden om te zetten.'

Bert van der Haar

Northeim 22 juli 2014

Op 26 juli zat Bert rond 16 uur op het kleine vliegveld Sultmer Berg - een kilometer van Northeim vandaan - gereed voor zijn vlucht in een Rolladen Schneider LS-4. Hij had de tijd van zijn leven. Zweefvliegen was een van zijn grote passies - naast muziek en het dirigeren van het muziekgezelschap De Eendracht. Zijn duim ging omhoog. Een brede lach op zijn gezicht. Hij was zover. De lier trok aan, het vliegtuig schoot de lucht in. Wat daarna gebeurde weet niemand zeker. Op 45 meter stortte het vliegtuig stuurloos neer. Bert was op slag dood. Niet in woorden om te zetten. 

Bert was de ideale dirigent voor ons soms balorig, eigengerijd muziekgezelschap. Twintig jaar stond hij op de bok. In die twintig jaar is hij ieder van ons erg lief en dierbaar geworden. Hij gaf je het gevoel dat wanneer je naar de repetitie kwam, dat je thuis kwam. Zoals Herman Groothuis - onze drummer - het omschreef: Bert was niet het type dirigent die je uitfoeterde wanneer je weer eens te laat kwam (en Herman komt altijd - net als ik - te laat). Bert groette je met een warme glimlach: 'Blij dat je er bent.'  

Bert was een zachtmoedig man. Maar dat wil niet zeggen, dat hij niet gedreven was. Integendeel. Zijn agenda zat propvol. Alsof hij uit alles wilde halen, wat er uit een dag te halen viel. Zonder daardoor de grond onder de bodem te verliezen (een dijoisme). Hij had geen oogkleppen op. Bert was een aardse man, die naast hard werken kon genieten van de warme kanten van het leven.

Bert was het centrum van De Eendracht zonder dat je je daarvan aldoor bewust was. Hij zorgde ervoor dat we Bachs koralenboek aanschaften. Een behoorlijke uitgave voor een kleine club als de onze. Maar hij was ervan overtuigd dat deze aanschaf de kwaliteit van het orkest ten goede kwam. En gelijk had hij. Zo'n vijftien jaar geleden (?) startte de traditie dat we elke repetitie starten met één of twee koralen van Bach. De eerste was nummer 10. Bert noteerde elke week met potlood bij de desbetreffende koraal aan wie hij het stuk die week opdroeg: dat kon een componist of muzikant zijn die in die week geboren of gestorven was - of een ander iemand die iets voor hem in die week betekende. De combinatie Bach en Bert heeft De Eendracht meer dan goed gedaan. 

Bert had een onderzoekende geest. Het gaf niet of het om het genieten van een glas wijn ging, een huis (ver-)bouwen, modelvliegtuigjes bouwen, koken, tuinieren, zweefvliegen, dirigeren, les geven, trompet spelen (wat hij in de Jazz Fanfare deed): hij straalde bij al die bezigheden een hartverwarmende combinatie uit van kunde en plezier. En zoals gezegd: hij had een fijn gevoel voor waar de grenzen aan de kunde lagen, waar het doordrukken het plezier vergalt. Wanneer die hoge C er niet in zat, dan kon je hem beter naar beneden octaveren. Dan klonk hij zuiver. Aards was Bert, inderdaad. 'Ik zie een vrouw het liefst in spijkerbroek. Met wandelschoenen aan. Dat vind ik het mooiste.' 

Bert, opgebaard op een van zijn liefste plekken in huis: zijn werkschuur.

Pauline Brisy hartveroverend in Premiers Pas (Grégory Lecocq)

Zappend op de bank, gisteravond, TV5. Een meisje op haar kamer, gedempt licht, het lijkt of haar wangen gloeien. Het beeld is diffuus. Ik blijf hangen. Het meisje valt in slaap, een blonde jongen, zelfde leeftijd als het meisje, ik schat, vijftien, wekt haar door aan haar oor te kriebelen. 
'Waar bleef je?' 'Mijn ouders maakten stennis.' 'De koplamp is stuk.' 
Af en toe is een licht gekreun hoorbaar. Een katje? Een kind? Katje. Ik zie een kartonnen doos op het tafeltje staan. 
Beneden in de woonkamer zit vader met de rug naar de deur, surfend. 
Meisje: 'Ik ga naar Mathilde.' Vader kijkt niet op of om. 'Maak geen lawaai wanneer je te laat thuis komt.' 'Doe ik niet.' Steelse onzekere blik, dan grist ze sleutels van een plank. 
Ouders hebben geen flauw benul wat hun kinderen doen: in nog geen vijftien seconden verteld.
In de auto, shot van achter de jongen en het meisje. Het meisje heeft de kartonnen doos op schoot. Nog altijd die geluiden, die steeds meer op baby wijzen. Auto start en slaat af. 
'Je zei je kunt autorijden.' 'Niet in dit soort.' Geschommel, het ding rijdt. Verblindende tegemoet razende koplampen, luid getoeter. 'Wat is er?' 'Je rijdt zonder licht!'
Onderweg kan ik ergens Marcinelle lezen. Wallonië dus. Kon ook moeilijk anders. 
Een groot gebouw. Ze moet het nu doen, maar ze twijfelt. Ze stapt uit, loopt naar een ingang en keert terug, met de doos. 
'Je zou het doen. Ons plan!' 'Sorry, ik kan het niet! We brengen hem naar het ziekenhuis.' 'Dat kan niet, dan verraden we ons.'
Onderweg. Ruzie. 'Gooi hem het raam uit.' 'Stop de auto. Stop de auto.'
De volgende sequentie steelt mijn hart. Het meisje stapt uit, neemt de baby uit de doos en loopt langs de brede baan. Een bus komt, ze stapt in en wil twee kaartjes kopen. 'Voor hem is het gratis', hoor je de onzichtbare chauffeur zeggen. 
Het einde van de film is open. 

Ik kijk in de gids: Premiers pas (2012), van Grégory Lecocq, court métrage (korte film), op de kop af 18 minuten. Met een onweerstaanbare Pauline Brisy (Libin, Libramont, 1995) en Arthur Buyssens.  

In sommige recensies staat dat Premiers Pas in de eerste twee minuten iets geforceerd aandoet. Die heb ik  gemist. Ik was meteen verkocht. Zie uit naar volgende films met de in Bertrix (Belgisch Luxemburg) afgestudeerd Brisy. In october 2014 komt Le Grimoire d'Arkandias (Alexandre Castagnetti en Julien Simonet) uit. 

Za[

Festival der Aa

De Jongens met Nergens

Of je het nou per se het Oerol van Drenthe moet noemen, ik weet het nog zo net niet. Wat ik wel weet, is dat ik weer een schitterende middag had in het stroomdal van de Aa, met twee heerlijke voorstellingen: De Vuurtoren wacht van het Houten Huis en Nergens van de Jongens. De voorstelling van het Houten Huis creërt een sfeer van een geoorloofd kinderlijke melancholie van het missen van iemand. Dan is het logisch dat een tong aan ijzer vastvriest en sjaals bijna vanuit het hart gebreid worden. De Jongens exploiteert  vakkundig de grenzen van onbekommerde onderbuiklol, met romantiek, spaghettigeweld en al wat daar bij hoort. Beide voorstellingen hebben veel gemeen. Gemaakt vanuit een centraal idee, sterk in elkaar gezet, tekst is bijzaak, het script bestaat voornamelijk uit beweging. Beide producties verslappen geen moment in hun visie van hoe een verhaal/idee verteld moet worden, het vakmanschap en vooral ook het aanstekelijke plezier waarmee dat gebeurt. Tel daarbij dat het festival een buitengewoon verwelkomende atmosfeer ademt, de aankleding van het festivalterrein met het jaar mooier wordt en dat je ook nog eens veel oude vrienden en bekenden ontmoet: wie maakt er zich dan nog druk over dat Nederland niet overdekt is?
Guus Boswijk en Jan Joost Alberts (?)

Zo zie je elkaar weer.

Nog een paar dagen Tuingoed Foltz in Meeden

De Groninger Tuin- en Kunst Tiendaagse is begonnen. Reden om eindelijk eens een bezoek te brengen aan de tuin van Bob Foltz. 1991 was het - geloof ik - dat Foltz zich min of meer uit de danswereld terugtrok om zich te wijden aan zijn tweede grote passie: planten. In Meeden is hij er samen met Andries Bierling in geslaagd om als een choreograaf van een rechthoekig stuk land een dwaal belevenis te maken waarin je je helemaal thuis en toegedekt kunt wanen. Je begeeft je in het graslandlabyrinth tussen een paar schaarse sculpturen door en ondergaat een betovering. Een cobra (Alinda Ottens) steekt hypnotiserend uit de halmen, op hoge, dunne Giacometti-achtige poten gebouwde huisjes (ook van Ottens?) verleiden je om ze van onder te bekijken en Hans en Grietje vielen niet voor peperkoek maar voor kleurrijk piepschuim, ja, met van die kleuren van ouderwets snoepgoed (Jimi Kleinbruinink). In het kwekerijgedeelte verdrongen zich op deze bewolkte, wat grauwe zondagmiddag de kopers en kijkers, achter in de tuin, waar de beelden hun betekenis herkauwden was het stil, Oldambts stil. Hoe stil zal het daar niet door de week zijn. Een bezoekje brengen dus: www.tuingoedfoltz.nl  

Anne-Mei The, Bijzonder Hoogleraar Langdurige Zorg en Dementie van de Universiteit van Amsterdam, in de NRC van zaterdag 14 juni: ‘(Het is) goed dat zoveel biomedische wetenschappers zich inzetten om het raadsel van dementie te ontrafelen (…), maar als nu blijkt dat de resultaten niet zijn wat we ervan verwacht hadden (…), dan lijkt het me logisch om dat te erkennen en niet langer te doen alsof de oplossing nabij is.’ The ziet dat ouderdom en aftakeling mensen steeds meer angst aanjaagt. Glad en rimpelloos is de norm. ‘Waarom kijken we met afschuw naar oude en demente mensen? Voor iedereen komt de tijd dat je niet meer meetelt(…). We moeten weer leren hoe we met ouderdom en kwetsbaarheid omgaan.’ Daar moest ik aan denken, toen ik dit filmpje zag.

Rondleiding plus 3-D film in pas geopend Groninger Infoversum

Een rondleiding door architect Jack van der Palen (Architectenbureau Archiview) plus een 3-D film in het Groninger Infoversum, dat laat ik me niet ontgaan. Zo dachten er nog meer op deze winderige, zonnige langste dagavond in juni. Snel geteld rond honderdtwintig bezoekers, die van der Palen buiten rondom het Infoversum onversterkt rond moest leiden. Het lukte ook nog. In de wereld - en dan met name in Azië en de Verenigde Staten kom je Infoversums - of is het Infoversa? - in het wild tegen. In Europa is het een soort die nog moet aarden. Niet meer dan twintig geloof ik. Maar voor Nederland heeft Groningen de primeur. Die kunnen we in het lijstje zetten van Groninger Museum, Wall House en Bich Nungh (tegenwoordig een patattent). Afgelopen week hadden we ons Casinonichtje uit Vegas op bezoek. Zij stond op haar kop wat onze stad - plus de Ommelanden - allemaal te bieden hebben. 'Maar jullie snoeven daar niet zo over', merkte de Brusselse componist Boudewijn Buckincx jaren geleden al op over ons potentieel. Ik vond het bezoek aan het Infoversum een belevenis, niet in de laatste plaats, omdat het voor mij de eerste keer was dat ik in een 3-D-Dome een 3-D-film heb gezien. Je hebt momenten dat voorwerpen tastbaar om je heen glijden, dat je zelfs de haartjes op je arm voelt kriebelen. Koppijn had ik wel na 45 minuten, maar dat zal wel voor iedereen gelden die lichte epilepsiesensaties kent. En toen ik vannochtend de foto's van buiten nog eens bekeek, moest ik denken aan onze reis door Oost-Turkijke, Opper-Mesopotamië, Mardin. Dan besef je dat in die lang vervlogen tijden mensen een dermate perfecte kromming met de hand bouwden.  

Workshop aan theaterschool Jan Postema Assen

Voor Onder één dak heeft ROODPALEIS gratis de grote balletruimte van Dansschool Jan Postema mogen gebruiken. Als dank voor dit genereus gebaar hebben Betsy Torenbos en ik afgelopen dinsdag een workshop gegeven aan twintig leerlingen van de theaterdocenten Marleen Ubels-Ekelmans en Loes Ahlers-Berkhout. 

Tekst, lichaam en beweging, daar ging het om. Teksten uit De drie zusters van Tsjechov, de opening van Zus van van Lot Vekemans en Risjaar Modderfokker den Derde uit Ten Oorlog van Tom Lanoye. Spannend! De deelnemers - allemaal meisjes! -variëerden in leeftijd van elf tot twintig jaar. Iedereen mocht een tekst kiezen om mee te werken. Van daaruit ontstonden vanzelf drie groepen: drie voor de De drie zusters, één duo dat zich waagde aan Risjaar Modderfokker den Derde en de rest ging voor de monoloog van Zus van. 

Elke groep en speler kwam één keer aan de beurt om hun/haar tekst te spelen. Daarna concentratie op lichaam en beweging. Een losmaakoefening als inleiding voor het volgende deel van de workshop: een leider - geleide oefening. De leider geeft een fysieke impuls aan het lichaam van de geleide, die dan een beweging uitvoert en afsluit. 

Volgende stap: kies uit je tekst één erg kort stuk dat je uit het hoofd leert. Kies daar een speciale beweging bij. De uitvoering moet - hoe kort de tekst ook is - minimaal een minuut duren. Bij de trio's en duo's leverde dat bijzondere momenten op. Ieder groepje moest zijn eigen stuk twee keer doen. Daarna volgde een echo op het stuk, een uitvergroting of intensivering. Onze laatste opdracht kwam als een verrassing: hou je eigen tekst, maar voer hem uit met de beweging van de ander. Speel het stuk nu opnieuw en kijk wat er gebeurt. Een lastige, maar de resultaten waren dusdanig dat spontaan applaus volgde. Bij de monologen van Zus van gaven Betsy en ik na de eerste drie keer spelen opdrachten om het lichaam en vooral ook de ruimte op een andere manier te gebruiken. 

Anderhalf uur vloog om voor ons, de deelnemers en de docenten. Heerlijk inspirerend om te werken met het talent van de theaterschool van Jan Postema. En nogmaals dank voor het genereus ter beschikking stellen van de dansruimtes.

Onder één dak gaat met zomerreces

Van de grote zaal in de Nieuwe Kolk Assen naar de postzegel van De Wijert in Dwingeloo. En verder trokken we, met Onder één dak - Zuidwest Drenthe door - om afgelopen week terug te keren in Assen, met voorstellingen in De Wijde Blik en Nieuw Graswijk. Altijd en overal zat de zaal tjokvol. ROODPALEIS treedt heel bewust in de voetsporen van de Noordercompagnie van Manon Alving en Jaap Maarleveld. Theater naar mensen toe brengen. Na de zomer gaan we ook weer de theaters in: De Muzeval, Emmen en het Geert Teis Theater Stadskanaal. 

Een impressie van onze kleine zwerftocht langs ongewone plekken, ontroerende momenten, dolle pret en bijzondere bewoners. Bij deze dank aan alle medewerkenden op tournee: Bas de Bruijn, Alina Kiers, Ben Smit, Martin Lambeek, Mark Molema, Ruben Bosch, Nina Slagter en niet in de laatste plaats Betsy Torenbos en Gerard Schoep. En natuurlijk dank aan de spelers die via het scherm tot het publiek kwamen: Jaap Maarleveld, Albert Secuur, Arno van der Heijden, Antoinette Jelgersma en Marleen Paulissen. 

  Italiaantjes in de Wijde Blik

Assen

Voorstelling in Nieuw Graswijk

Assen

Met de klok mee: Martin Lambeek, Ruben Bosch, Ben Smit, Bas de Bruijn, Alina Kiers, Gerard Schoep, Betsy Torenbos, Mark Molema

De Wijert Dwingeloo