Common Senses tijdens Sounds of Music

Een thuiswedstrijd voor Frits Boersma (de maker) en stichting Beeldlijn Zeker. Maar dat neemt niet weg dat de vertoning van Common Senses plus de uitvoering van het eerste deel van de gelijknamige compositie van Gerard Ammerlaan door het Haydn Jeugd Strijkorkest een eclatant succes was. Volle zaal, veel gelach tijdens het eerste deel van de documentaire - met name van de kant van de leden van het orkest - en hier en daar een traan. Het verhalende en verzorgde camerawerk (Arno Cupédo) en de schitterende geluidsopnames én -weergave (Menno Knevel) droegen bij aan een intense beleving van de film. 

Met als bekroning dan dat eerste deel, live uitgevoerd door het orkest, met Jan Ruerd Oosterhaven als solist op contrabas en een als altijd stimulerende kracht werkende dirigent Jan Ype Nota. 

Gerard Ammerlaan hield niet van hokjes

Vandaag verscheen de volgende voorbespreking van Common Senses in het Dagblad van het Noorden.

ZomerJazzFietsTour 1995

Common Senses ging donderdag in première op het Noordelijk Film Festival in Leeuwarden. Vanmiddag is de documentaire over de Groningse componist In 1998 ging de compositie Common Senses in het Concertgebouw in Amsterdam in première. Twintig jaar later

is het stuk tijdens Soundsofmusic opnieuw live te horen in Groningen. Uitgevoerd door het 
Haydn Jeugd Strijkorkest, met contrabassist Jan Ruerd Oosterhaven als improviserende solist.
Aanleiding is de vertoning van de gelijknamige documentaire, die Frits Boersma maakte.

Daarin volgt hij het instudeerproces van het HJSO en blikt hij terug op Ammerlaans leven 

en werk. Veel mensen die met Ammerlaan samenwerkten, komen aan het woord.
De ongrijpbaarheid en originaliteit van Ammerlaans muziek is een terugkerend thema. 
Als jazzmusicus zocht Ammerlaan de confrontatie tussen geïmproviseerde en uitgeschreven 
klassieke muziek, vertelt Roland Kieft, die Common Sense 20 jaar geleden dirigeerde bij 
het Nationaal Jeugd Strijkorkest. 'Ik denk dat hij die twee werelden wilde laten botsen.'
'Gerard hield niet van hokjes', vertelt Ammerlaans weduwe Joke Schepers. 'Jazz, blues, 
nieuwe muziek - hij had een hekel aan al die namen. Het gaat om wat je te zeggen hebt.' Haar
man wilde muziek maken die nog nooit eerder was gemaakt,vertelt ze. Grenzeloze muziek, 
waarin hij van alles bij elkaar bracht. 'Hij schreef muziek uit zichzelf. En of er nu 10, 100 
of 1000 mensen kwamen luisteren, maakte hem niks uit.'
De jonge strijkers van het HJSO worstelen zichtbaar met de weerbarstige, eigenzinnige muziek
van Ammerlaan (1953-2011). Dirigent Jan-Ype Nota heeft er een zware klus aan om zijn 
pupillen mee te krijgen op deze nieuwe muzikale wegen. 














'Wereldvreemde akkoorden moeten het zijn, horen we hem al tijdens de intro roepen.'

Het resultaat is vanmiddag vanaf vanaf 14.30 uur live te horen in de Remonstrantse Kerk in 
Groningen, waar ook de documentaire wordt vertoond (entree 5 euro).

Jubilerend Beeldlijn zoekt de hand van de maker - Eric Nederkoorn in Dagblad van het Noorden

Eric Nederkoorn

Beeldlijn bestaat dertig jaar en viert dat met een documentaire over componist Gerard Ammerlaan. De focus ligt straks meer op het engagement. ,,De hand van de maker moet beter zichtbaar worden.”
De letterlijke verbeelding van de rijke kunst en cultuur in het Noorden. Met dat doel riep het trio Buddy Hermans (filmmaker), Peter Verwey (producent) en Jan de Ruiter (cameraman) in 1988 productiemaatschappij Stichting Beeldlijn in het leven. Inmiddels ligt er een omvangrijk oeuvre van soms oogstrelende documentaires, met inderdaad vrijwel altijd een thema of persoon uit de noordelijke cultuurwereld als basis. Zie films als die over Vasalis, Rutger Kopland, Gerrit Krol en de noordelijke architecten.

Zo nu en dan werd de grens van de kunsten overschreden, zoals met portretten van Fré Meis, Ypke Gietema en de geschiedenis van de chilisalpeter. En dat kan vaker gebeuren, met Jo Willems als coördinator/producent. Hij volgde dit jaar Lejo Siepe op. Die wilde zelf weer journalistieke producties maken. Meer dan eerst zullen de zelfstandige artistieke waarde van de documentaire, de sociale context, de verhaallijn en het engagement van de maker bepalend zijn. ,,Kijk naar Symfonie van de Veenkoloniën ”, zegt Willems, verwijzend naar de film die Saskia Jeulink vier jaar geleden maakte, dus nog voor ‘zijn’ tijd. ,,Daarin ging het om de vraag: hoe kan ik op een andere manier tegen de Veenkoloniën aankijken. Met de blik van een buitenstaander, die dan ook nog als componist het geluid van de Veenkoloniën moest zien te vangen. Daarnaast de spanning: zou ’t het Veenkoloniaal Orkest lukken deze compositie uit te voeren? Met tussendoor een historicus die zijn licht liet schijnen over de vraag hoe de Veenkoloniën aan hun imago zijn gekomen. Die kant willen we meer op.”
,,Juist daarom hebben we gekozen voor Jo als coördinator”, zegt Carla Alma. Ze is nog tot januari voorzitter van de stichting. Dan treedt ze af. Moet van het statuut. Ze zit naast Willems aan tafel van de kantoorruimte, die Beeldlijn in de Studio in de Groningse Akkerstraat deelt met de redactie van Noorderbreedte . ,,Er waren meer prima kandidaten. Jo had de beste ideeën.”

De Beeldlijn-documentaires moeten dus méér zijn dan alleen een mooi gemaakt chronologisch portret. Voortaan gaat het niet alleen om het onderwerp, maar ook om de vraag met welke gedachte de regisseur deze film heeft willen maken. ,,Ik wil dat de hand van de maker beter zichtbaar wordt’’, zegt Willems.
Zo is er nu een productie in voorbereiding over de vlucht naar het platteland van mensen voor wie een huis in de stad onbetaalbaar wordt. Willems: ,,Dat wordt misschien de redding van het platteland.” Wat is daarbij zijn inhoudelijke inbreng? ,,Het is mijn voordeel dat ik dramaturg ben, en in die hoedanigheid met de makers van tevoren door het verhaal van de film ga.”

Regisseur Anne van Slageren bereidt een film voor over Karel Wielenga, een Fries, die bij de treinkaping van Wijster op het punt stond te worden gefusilleerd, zichzelf redde door een beroep te doen op de militaire eer van de kapers, om zich later sterk te maken voor de positie van de Molukkers. Titel: De Friese consul van de Molukken . Een voorbeeld van de nieuwe koers. Alma: ,,Sowieso keken we vanuit Groningen al meer over de provinciegrens heen. Naar Drenthe, zoals met Vasalis en de Kunstroute N34, en naar Friesland, met de film over A.S. Talma, de rode dominee.”

Naast inhoudelijk stimulator is Willems ook de man die als producent de financiering van de films moet regelen. Een taaie klus. ,,Lejo was een geweldige fondsenwerver en daar heb ik nu een beetje last van. Ik heb al een aantal keren te horen gekregen: ‘Nou, alweer Beeldlijn, nu maar eens een keertje niet’. Sowieso is het heel lastig om voor regionale filmproducties aan landelijk geld te komen. Voor theatervoorstellingen gaat dat, via het Fonds voor Podiumkunsten, veel gemakkelijker dan voor film. Sinds het Mediafonds onder de NPO hangt is dat al helemaal moeilijk.”

Alma: ,,Die spreiding is een groot probleem.” Zoals wel vaker geklaagd – luister naar de gezangen van fotomanifestatie Noorderlicht in het verleden – gaat het balletje in de Randstad lekker rond. Alma: ,,Een getalenteerde Groningse regisseur als Alex Pitstra zei: ‘Als het geld niet uit het westen naar hier komt, dan moet ik maar naar het westen toe’. En weg was hij.” Willems: ,,Voor een film over het in Groningen ontwikkelde ruimtevaartproject, dat Nederland voor de ruimtevaart internationaal op de kaart zette, is het erg moelijk om landelijk geld te krijgen.’’ Alma: ,,Ze willen alleen achteraf. Na het overlijden van Kopland en van Krol vroeg de NPO onze documentaires voor uitzending. Dankzij de rechten krijgen we daar dan nog wat voor.’’ Vroeger werd er nog wel eens een video en later een dvd verkocht. Alma wijst op een daarmee uitpuilende kast. ,,Internet hè.”
Gedreven door die financieel wankele positie – ondanks de structurele steun in het Noorden – en de wens om in de films diep onder de oppervlakte te duiken, gooit Beeldlijn het roer om: niet langer tussen vier en zes documentaires per jaar is het streven, maar een of twee, en dan met volle aandacht. 

Eerst gaat op donderdag 8 november de nieuwste Beeldijn-productie in première tijdens het Noorderlijk Film Festival in Leeuwarden: Common Senses , van Frits Boersma. De film volgt het Haydn Jeugd Strijkorkest uit Groningen bij het instuderen en uitvoeren van Common Senses , van de Groningse, tegendraadse componist Gerard Ammerlaan (1953-2011). Ammerlaan en Willems (als librettist) maakten samen opera’s, zoals Ontstaan in grote nood , een opera over Werkman.

Beeldlijn viert zijn 30 jarig jubileum tijdens het Noordelijk Film Festival met de première van de film Common Senses én een paneldiscussie over de stand van zaken van documentaires in Nederland en met name in het noorden.

Première Common Senses

8 november | 16:45 uur | Accentzaal van De Harmonie in Leeuwarden | 6,50 euro

  

    Jan Ruerd Oosterhaven - solist bij het concert van Gerard Ammerlaan voor strijkorkest en plusbas.

De première van Common Senses wordt gevolgd door een paneldiscussie over de staat van de documentaire in Nederland en dan ook specifiek in het noorden van het land. Deelnemers zijn o.a. : Hans Beerekamp (ex-tv-recensent NRC), Saskia Jeulink (filmmaker uit Groningen), Froukje van Wengerden (documentaire maker), Aafke Beernink (o.v. maker o.a. interactieve docu's) en Lejo Siepe (maker en oud-coördinator Beeldlijn). Susan Aasman (universitair hoofddocent mediastudies aan de R.U.G) treedt op als gesprekleider.

Gesprek over Gerard Ammerlaan met Roland Kieft en Lucia Meeuwsen tijdens repetitie Haydn Jeugd Strijkorkest

Met Lucia en Roland vlak voor de opnames

Afgelopen zaterdag was een van de laatste repetities die het Haydn Jeugd Strijkorkest besteedde aan Common Senses, het werk dat Gerard Ammerlaan in 1995 geschreven heeft voor het Nederlands Jeugd Strijkorkest plus plukbas. Roland Kieft bracht het stuk indertijd in première in het Concertgebouw in Amsterdam. 

Common Senses vormt de rode draad van de documentaire die Frits Boersma maakt over leven en werk van Gerard. De première van de film - een Beeldlijnproductie - staat gepland op 8 november 2018 in Leeuwarden tijdens het Noordelijk Filmfestival. 

Vanzelfsprekend vormt de muzikale erfenis van Gerard een belangrijk onderdeel van de film. Daarover hebben Roland Kieft, Lucia Meeuwsen en ik na afloop van de repetitie een gesprek gevoerd. Roland had de muzikale directie over de eerste opera van Gerard en mij, Ontstaan in grote nood. Lucia zong er één van de vrouwenrollen en werd daarna één van de zangeressen die Gerard steeds weer opnieuw vroeg voor nieuwe projecten. Lucia zong onder andere ook in Third Stream - First Love en had de rol van Madame Almée in De Satansfles. 

Improvisatieles van Jan Ruerd Oosterhaven

Lucia, Roland en ik waren unaniem aangenaam verrast hoe goed het stuk klonk tijdens de repetitie. Solist Jan Ruerd Oosterhaven gaf aan het begin van de repetitie improvisatieles. 

Ontstaan in grote nood gaat overigens in concertante uitvoering tijdens het Peter de Grote festival dit jaar. Op 27 en 28 juli in respectievelijk het Grand Theatre (20:15) en de Torenkerk in Winsum (15.00).

http://www.peterdegrotefestival.nl/concertserie/programma/1918-2018-de-ploeg-2-ontstaan-in-grote-nood-een-werkman-opera/.

Maar daar bericht ik later nog over.